dolar amerykański(USD): 2,8953



Rembrandt van Rijn
Rembrandt van rijn-self portrait.jpg
Autoportret (1661)
Imiona i nazwisko Rembrandt Hermanszoon van Rijn
Data i miejsce urodzenia 15 lipca 1606
Prinsenvlag.svg Lejda, Republika Zjednoczonych Prowincji
Data i miejsce śmierci 14 października 1669
Prinsenvlag.svg Amsterdam, Republika Zjednoczonych Prowincji
Dziedzina sztuki Malarstwo
Styl Barok
Ważne dzieła Wymarsz strzelców
Lekcja anatomii doktora Tulpa
Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem
Muzeum artysty Rembrandthuis
Zdjęcia w Commons Zdjęcia w Commons
Autoportret (1630)
Portret szlachcica polskiego (1637)
Autoportret (ok. 1669)

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (ur. 15 lipca 1606 w Lejdzie, zm. 4 października 1669 w Amsterdamie) – holenderski malarz, rysownik i grafik. Uważany powszechnie za jednego z największych artystów europejskich.

Obok Jana Vermeera i Fransa Halsa najważniejszy malarz w sztuce holenderskiej "złotego wieku" – okresu, w którym kultura, nauka, gospodarka, potęga militarna i wpływy polityczne Holandii osiągnęły apogeum.

Spis treści

edytuj Imię i nazwisko

W okresie lejdejskim swoje obrazy sygnował skrótem „RHL” (Rembrandus Harmenii Leidensis). Później podpisywał się jedynie samym imieniem, podobnie jak wielcy artyści renesansu: Michał Anioł, Rafael lub Tycjan.

edytuj Biografia

Był ósmym (przedostatnim) dzieckiem młynarza Harmena Gerritszoona oraz córki piekarza Neeltge Willemsdochter van Zuitbroeck. Dzieciństwo spędził w Lejdzie. Od siódmego roku życia uczył się w szkole łacińskiej. Siedem lat później, 20 maja 1620 r., wstępuje na uniwersytet w Lejdzie, ale studiuje tam tylko kilka miesięcy. W 1621 r. rozpoczyna naukę malarstwa w pracowni Jacoba van Swanenburgha. Przez 3 lata uczy się u niego podstaw i techniki malarstwa. W 1624 r. rodzice wysyłają go do Amsterdamu, gdzie doskonali swój kunszt malarski u Pietera Lastmana (1583-1633), uznanego malarza obrazów historycznych, cechujących się silnym realizmem i wielkim napięciem dramatycznym. Od niego zapożycza styl narracyjny, sposób ukazywania psychologicznej głębi postaci oraz technikę światłocienia. Po powrocie do Lejdy otwiera własną pracownię i rozpoczyna współpracę z osiemnastoletnim Janem Lievensem (1607-1674), również uczniem Lastmana. Ok. 1628 r. pracownię młodych artystów odwiedził Constantijn Huygens, dyplomata, podróżnik i poeta. Było to przełomowe wydarzenie w karierze Rembrandta i Jana Lievensa. Constantijn Huygens był jedną z najbardziej wpływowych osobistości w Holandii, a tym samym jego poparcie, jak również osąd w dziedzinie sztuki, miały decydujące znaczenie. Huygens zamówił portret u Jana Lievensa, natomiast Rembrandt miał namalować portret jego brata. Przez kilka następnych lat Huygens śledził ich karierę, organizował zamówienia, pełnił rolę kogoś w rodzaju agenta.

W 1630 r. umiera ojciec malarza. W 1631 r. Rembrandt osiada w Amsterdamie, gdzie marszand obrazów Hendrick van Uylenburgh(ok. 1587-1661, wiele lat mieszkający w Krakowie, później w Gdańsku) proponuje mu otwarcie u siebie pracowni. Za jego pośrednictwem otrzymuje prestiżowe zamówienia. Maluje głównie portrety zamawiane przez najbogatsze rodziny Amsterdamu. 5 VI 1633 r. zaręcza się z Saskią van Uylenburgh, siostrzenicą marszanda, którą poślubia 22 VI 1634 r. Żona, córka burmistrza, wnosi mu posag w wysokości 40 tys. florenów. Młodzi małżonkowie zamieszkują wkrótce w luksusowym domu w dzielnicy nad rzeką Amstel. W 1635 r. Rembrandt otwiera pracownię w wynajętym magazynie, przez którą przewija się kilkudziesięciu uczniów. W styczniu 1639 r. kupuje duży dwupiętrowy dom przy Breestraat. W 1640 r. umiera matka Rembrandta. Umiera też pierwszych troje jego dzieci: Rombertus (1635), Cornelia (1638) i również Cornelia (1640). W 1641 r. przychodzi na świat Tytus. 14 VI 1642 r. w wieku 30 lat umiera (prawdopodobnie na gruźlicę) Saskia, którą często uwieczniał w swoich dziełach. W testamencie rozdzieliła sumę 40 tys. florenów pomiędzy syna i męża. Tytusem zajęła się najęta guwernantka, bezdzietna wdowa Geertje Dircx[1], która wkrótce zostaje metresą Rembrandta. W 1646 r. do domu Rembrandta przybywa nowa służąca, 23-letnia Hendrickje Stoffels, która zastępuje Geertje. Rembrandt zakochuje się w niej, ale nie może jej poślubić, gdyż naraziłby się na stratę wielkiej części spadku po Saskii. Oskarżeni zostają o konkubinat. W 1654 r. Hendrickje rodzi córkę Cornelię. Równocześnie zostaje ekskomunikowana. Rembrandt starzeje się, popada w ruinę i izoluje się od świata, coraz mniej czasu poświęca wykonywaniu zamówień. W 1656 r. staje się bankrutem. Zbiory artysty zostają wystawione na licytację i sprzedane. W 1663 r. umiera Hendrickje. 4 IX umiera Tytus, zaledwie kilka miesięcy po ślubie z Magdaleną van Loo. Rembrandt umiera 4 października 1669 r. w małym domku w dzielnicy Rozengracht, gdzie mieszkał ze swoją 15-letnią córką Cornelią. Pochowany zostaje 8 października obok Saskii, Tytusa i Hendrickje w Westerkerk w Amsterdamie.

edytuj Prerembrandtyści

W I połowie XVII w. działała w Amsterdamie grupa malarzy do której należeli:

Pod wpływem Caravaggia i caravaggionistów oraz pejzażysty Adama Elsheimera stworzyli oni nową formułę barokowego malarstwa historycznego, którą charakteryzował dramatyzm kompozycji, kontrastowa kolorystyka, patos póz i gestów. Ich styl, zwłaszcza Pietera Lastmana, oddziałał silnie na wczesną twórczość Jana Lievensa i Rembrandta.

edytuj Twórczość

Rembrandt zwany jest słusznie „malarzem duszy” w przeciwieństwie do Rubensa, malarza ciała. Ujmuje on wszystkie zjawiska głęboko: początkowe dzieła jego cechuje dramatyczne napięcie, jednak prace późniejszego okresu twórczości są coraz spokojniejsze i bardziej pełne duchowego pogłębienia.

Spuścizna artystyczna Rembrandta jest bardzo bogata. W Lejdzie w latach (1617—1631) powstały portrety własne (Kassel, Haga i in.), portrety krewnych (m. i. ojca i matki w Mauritshuis w Hadze), sceny biblijne: „Ofiarowanie Chrystusa w świątyni” (Hamburg), „Samson i Dalila” (Berlin), „Grosz czynszowy” (Londyn) i in., dalej przedstawienia starców, czytających lub rozmyślających w mrocznych wnętrzach. Prawie wszystkie obrazy Rembrandta tego okresu są małego formatu, malowane z wielką dokładnością. W pierwszych latach pobytu w Amsterdamie zyskał rozgłos, jako świetny portrecista, sławnym arcydziełem „Lekcja anatomii Doktora Tulpa” (1632, Haga). W okresie tym powstały znakomite portrety: „Pisarz” (1631, Kassel), „Budowniczy okrętów z żoną” (1633, Londyn), „Dama z wachlarzem” (Londyn), grupa, przedstawiająca kaznodzieję Anslo, pocieszającego kobietę w żałobie (1641, Berlin) i in. Z licznych autoportretów Rembrandta z tego okresu (lata trzydzieste XVII. w.) najlepsze znajdują się w Luwrze w Paryżu, w Galerii Uffizi we Florencji i w galeriach: drezdeńskiej, londyńskiej, haskiej i berlińskiej. Silnym napięciem dramatycznym odznaczają się: „Ofiara Abrahama” (1635, Petersburg) i „Oślepienie Samsona” (1636, Frankfurt nad Menem). „Ofiara Manoaha” (1641, Drezno) zapowiada już spokój i barwność dojrzałego okresu. Piękno aktu kobiecego wykazuje „Danae” (1636, Petersburg). Z okresu tego wyliczyć jeszcze należy małego formatu sceny Nowego Testamentu, spośród których „Męka Pańska” (1634, Monachium) i „Chrystus jako ogrodnik” (1638, Londyn) wysuwają się na plan pierwszy. W roku 1642 powstał sławny obraz zwany „Straż nocna” (Amsterdam), stanowiący punkt zwrotny w twórczości Rembrandta od silnego realizmu lat 30. do pewnego wizjonerstwa i mistycyzmu. Ze zbiorowych portretów tej epoki najsławniejsze: „Lekcja anatomii Doktora Deymana” (zachowany częściowo) i 1662 powstały obraz „Stalmeesters” (zarząd cechu sukienników) (w Amsterdamie). Z dojrzałego okresu twórczości Rembrandta najpiękniejsze są portrety: Nik. Bruyningh, (1652, Kassel), burmistrza Jana Sixa (1654, Amsterdam), syna Tytusa (Petersburg, Londyn, Wiedeń), Hendrikje (Luwr w Paryżu, Berlin), autoportrety, wreszcie liczne popiersia starych Żydów (Petersburg, Drezno, Florencja). Znaczny dział zajmują w twórczości Rembrandta tego okresu sceny ze Starego i Nowego Testamentu, jak małego formatu „Zuzanna wśród starców” (1647, Berlin), „Tobiasz” (1645, Berlin i 1650, Richmond) itd.. Następnie potężne kompozycje: „Błogosławieństwo Jakuba” (1654, Kassel), „Saul i Dawid” (ok. 1659, Haga) i „Powrót marnotrawnego syna” (ok. 1665, Petersburg). Z obrazów religijnych powstały jeszcze: „Św. Rodzina” (1644, Downton Castle, 1645, Petersburg; 1646, Kassel), „Emaus” (ok. 1650, Kopenhaga; 1648, Luwr). Rzadko malował Rembrandt martwe natury: „Zabity wół w rzeźni” (Luwr i Glasgow) itp., niezbyt też często krajobrazy (Amsterdam, Berlin, Kassel, Kraków), pojawiające się w jego twórczości od roku 1635.

Rembrandt pozostawił po sobie około 300 obrazów olejnych, 300 grafik i około 1000-2000 rysunków. Charakterystyczną cechą dzieł Rembrandta jest zafascynowanie efektami światła i głębokich cieni. Jego styl i technika ewoluowały z biegiem lat, jednak zamiłowanie do dramatycznego oświetlenia malowanych scen zajmowało centralną pozycję w jego całej twórczości, tak malarskiej jak graficznej. Obrazy malowane są z olbrzymią swobodą, im później tym bardziej szerokimi, swobodnymi pociągnięciami pędzla. Przez całe życie malował z wielkim zamiłowaniem autoportrety. Powstało ich niemal 100, w tym około 20 grafik, tworząc w ten sposób "pamiętnikarski" zapis zmian jakie życie i doświadczenia wycisnęły na jego twarzy. Serię zapoczątkował w roku 1627 portretem własnym jako młodego mężczyzny, ukrywającego twarz w cieniu. Jednym z ostatnich dzieł jest płótno z 1669 roku, z którego spogląda na nas stary, poszarzały i pomimo uśmiechu, zmęczony życiem człowiek zapadający się w ciemność. Obraz powstał tuż przed śmiercią artysty.

Bardzo wielka jest spuścizna mistrzowskich rysunków Rembrandta, piórkowych i lawowanych tuszem (rzadsze są kredkowe). Znajdują się w dużych zbiorach europejskich. Dla dziejów grafiki przełomowe znaczenie miały akwaforty Rembrandta, oddające wspaniale jego efekty światłocieniowe. Wykonał ich ok. 350, obejmują tematy te same co obrazy. Najsławniejsze: „Przekupień trucizny na szczury” (1632), „Krajobraz z trzema drzewami” (1643), „Autoportret w czasie rysowania” (1645), „Trzy krzyże” (1653), „Chrystus w Emaus” (1654), „Ecce Homo” (1655) i wiele in.

edytuj Światłocień

Potężnym środkiem malarskim Rembrandta był światłocień, w sposób jemu właściwy stosowany, będący połączeniem światła i cienia, zmroku, z którego wyłaniają się postacie, oraz jasnych promieni. Rembrandt stosował mistrzowski światłocień zbliżony do dzieł np. Caravaggia, jednak w przeciwieństwie do włoskiego malarza, światło u Rembrandta ma charakter raczej metafizyczny niż ekspresyjny, a jego źródło jest często trudne do ustalenia (np. w "Oślepieniu Samsona" światło pada z punktu zbiegu linii perspektywicznych, a w "Wieczerzy w Emaus" – z blatu stołu, przy którym siedzi Chrystus).

edytuj Kolorystyka

W latach ok. 1630 następuje u Rembrandta zmiana kolorytu, z zimnych tonów niebieskawo zielonkawych na ciepłe, złoto-brązowe. Około roku 1640 pojawiają się w jego dziełach silna czerwień i głęboki ton żółty, ostatnie zaś 20-lecie jego twórczości charakteryzują silniejsze efekty kolorystyczne i znacznie szerszy sposób malowania.

edytuj Lista ważniejszych dzieł Rembrandta

Lekcja anatomii doktora Tulpa (1632)
Saskia w czerwonym kapeluszu (ok. 1634)
Saskia jako Flora (1635)
Oślepienie Samsona (1636)
Autoportret (1640)
Wymarsz strzelców (1642)
Arystoteles z popiersiem Homera (1653)
Dziewczyna w kapeluszu (1641)
Powrót syna marnotrawnego (1668)

edytuj Okres lejdejski (1625-1631)

edytuj Pierwszy okres amsterdamski (1632-1639)

edytuj Okres pośredni (1640-1647)

edytuj Okres ostatni (1648-1669)

edytuj Dzieła Rembrandta w Polsce

W Polsce znajdują się trzy obrazy Rembrandta. Jeden z nich (Pejzaż z miłosiernym Samarytaninem), przechowywany jest w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, a dwa pozostałe (Uczony przy pulpicie (inny tytuł: Ojciec żydowskiej narzeczonej) z 1641 r. i Dziewczyna w kapeluszu z 1641 r. (inny tytuł: Żydowska narzeczona – nie mylić z innym obrazem o tym tytule z Rijksmuseum) na Zamku Królewskim w Warszawie.

O ile kwestia autorstwa Pejzażu z miłosiernym Samarytaninem nie podlegała wątpliwości, o tyle w przypadku dwóch pozostałych dzieł dopiero w 2006 roku oficjalnie potwierdzono, że namalował je Rembrandt. Obrazy te, zakupione przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, trafiły później w ręce rodziny Lanckorońskich, a następnie zostały przejęte przez gestapo. Po wojnie rodzinie udało się je odzyskać. W 1994 Karolina Lanckorońska przekazała swoją kolekcję w darze dla Narodu Polskiego i w ten sposób na Zamek trafiły oba dzieła Rembrandta.

edytuj Ciekawostki

Portret szlachcica polskiego (1637) przedstawia postać wnuka Mikołaja Reya – Andrzeja Reya[2] (ok. 1584-1641), starostę libuskiego, działacza kalwińskiego oraz dyplomatę, który w tym czasie (1637) przebywał z misją dyplomatyczną na dworach duńskim, holenderskim i angielskim[3].

edytuj Uczniowie

Przez całe życie prowadził wielki warsztat malarski, przez który przewinęło się kilkudziesięciu uczniów. Wyszli z niego tacy malarze, jak: Jacob Backer, Ferdinand Bol, Gerard Dou, Willem Drost, Gerbrand van den Eeckhout, Barent Fabritius, Carel Fabritius, Govert Flinck, Aert Gelder, Samuel van Hoogstraten, Nicolaes Maes oraz mniej znani: Lambert Doomer, Abraham Furnerius, Hendrik Heerschop, Gerrit van der Horst, Isaac Jouderville, Karel van der Pluym, Constantijn van Renesse, Dirck van Santvoort., Jan de Wet. Wielu malarzy, choć nie było bezpośrednio uczniami Rembrandta, przejęło jego formułę malarską, m.in. Benjamin Gerritsz. Cuyp, Salomon Koninck, Philips Koninck, Willem de Poorter, Jan Victors, Jacob Willemsz. de Wet. Stąd kłopoty z atrybucją wielu jego dzieł.

Rozróżnieniem dzieł mistrza od obrazów jego uczniów zajmuje się od 1967 r. Komisja do Badań Twórczości Rembrandta (Rembrandt Research Project) z siedzibą w Amsterdamie. Owocem pracy międzynarodowego zespołu uczonych są kolejne tomy A Corpus of Rembrandt Paintings. Jeszcze na początku XX w. przypisywano Rembrandtowi 988 obrazów. W 1935 znawca Rembrandta Abraham Bredius podawał liczbę 630. Po weryfikacji dotychczasowych atrybucji pozostało ich ok. 300.

Przypisy

  1. ↑ Stefano Zuffi, Tamara Łozińska (tłumaczenie): Rembrandt. Warszawa: HPS, 2006, s. 82. ISBN 83-60529-02-7. 
  2. ↑ Nad rzeką Ropą Starosta libuski, Andrzej Rey z Nagłowic – dyplomata pierwszej połowy XVII wieku, Kraków 1965
  3. ↑ PSB t. XXXI/2 zeszyt 129, 1988

edytuj Bibliografia

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne

Commons-logo.svg
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Rembrandt

HOT NEWS !

Władze Małopolski żądają od Stalexportu, żeby w tym roku zaczął rozbudowę węzła Rudno na płatnej autostradzie A4. Chcą też w tej sprawie interweniować w resorcie infrastruktury - dowiedział się reporter RMF FM Maciej Grzyb. Tydzień temu RMF FM ujawniło, że koncesjonariusz chce opóźnić budowę aż o sześć lat. [read more]

Dzieci biorące udział w konkursie Kangur Matematyczny rozwiązują zadania, których treść jest rasistowska. Oto przykład: Na zagrożonym sztormem statku płynie 15 chrześcijan i 15 Turków. Wiadomo, że połowa nie przeżyje. Jak muszą ustawić się chrześcijanie, by zginęli sami Turcy - pyta autor zadania. [read more]

Pilot Marek Miłosz został uniewinniony w sprawie wypadku śmigłowca z ówczesnym premierem Leszkiem Millerem na pokładzie. Maszyna lądowała awaryjnie w 2003 roku. Sąd uznał, że to, co się wówczas wydarzyło, było wypadkiem i nie było winy pilota w tym, że nie uruchomił ręcznej aparatury oblodzeniowej. [read more]

IPN przeprowadzi ekshumację zwłok Stanisława Pyjasa. Śledczy poinformowali, że zgodziła się na to rodzina studenta zamordowanego w 1977 r. Wcześniej sprzeciwiała się jej matka zamordowanego studenta. Teraz nie chce sprawy komentować. [read more]

Rodzinna tragedia w Wodzisławiu Śląskim. W niewielkim oczku wodnym w utonęła dwuletnia dziewczynka. Rodzice dziecka byli wtedy w domu. [read more]

ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi |